Giữa những cánh rừng mù sương ở vùng núi phía Tây Đà Nẵng, Quế Trà Leng từ lâu đã được biết đến như một trong những loại quế có hương thơm đậm và hàm lượng tinh dầu cao bậc nhất Việt Nam. Điều làm nên sự khác biệt ấy không nằm ở giống cây, mà đến từ chính khí hậu, thổ nhưỡng và cách người dân gìn giữ rừng quế qua nhiều thế hệ.
Quế càng lớn chậm, tinh dầu càng đậm - Đặc điểm tạo nên chất lượng quế Trà Leng
Người dân Ca Dong tại Trà Leng thường nói: “Quế sống càng lâu trong sương núi thì càng thơm”. Câu nói ấy phản ánh đúng đặc tính của cây quế nơi đây.
Khác với những vùng quế ở khu vực thấp, quế Trà Leng sinh trưởng ở độ cao khoảng 1.500m so với mực nước biển. Nhiệt độ thấp, biên độ ngày đêm lớn và lớp sương mù dày khiến cây phát triển chậm hơn bình thường. Một cây quế phải mất nhiều năm mới đạt độ tuổi thu hoạch lý tưởng.
Chính quá trình phát triển chậm này giúp lớp vỏ quế dày hơn, lượng tinh dầu tích tụ nhiều hơn và mùi thơm cũng đậm hơn. Khi cạo nhẹ lớp vỏ hoặc bẻ ngang thân quế, mùi tinh dầu có thể lan rất nhanh và giữ mùi lâu.
Theo người dân địa phương, những cây quế lâu năm thường có màu nâu sẫm, lớp dầu óng nhẹ trên bề mặt và vị cay ấm rõ hơn so với quế vùng thấp.
Sương núi và đất rừng nguyên sinh - Yếu tố quyết định mùi thơm của quế
Một trong những yếu tố làm nên chất lượng của Quế Trà Leng là môi trường sinh trưởng gần như còn nguyên bản. Quế được trồng xen dưới tán rừng tự nhiên, nơi độ ẩm luôn cao và đất giàu mùn hữu cơ. Ban ngày cây hấp thụ ánh nắng nhẹ, ban đêm lại được bao phủ bởi sương lạnh. Chính điều kiện ấy giúp tinh dầu trong thân và vỏ quế giữ được độ đậm đặc tự nhiên.
Nhiều người từng làm nghề quế lâu năm cho biết, chỉ cần ngửi mùi cũng có thể phân biệt được quế Trà Leng với quế ở những vùng khác. Hương quế nơi đây thường sâu hơn, cay nồng hơn và không bị gắt. Đó cũng là lý do quế Trà Leng được sử dụng nhiều trong sản xuất tinh dầu, nhang quế, mỹ phẩm thiên nhiên và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe.
Người dân thu hoạch quế Trà Leng. (Ảnh: Tư liệu)
Không khai thác ồ ạt để giữ chất lượng quế - Cách người dân Trà Leng bảo vệ rừng quế truyền đời
Khác với nhiều vùng trồng quế theo hướng khai thác nhanh để tăng sản lượng, người dân Trà Leng vẫn giữ thói quen chăm quế theo chu kỳ dài. Với đồng bào Ca Dong, cây quế không chỉ là nguồn thu nhập mà còn là tài sản của cả gia đình và thế hệ sau.
Nhiều hộ dân chỉ bóc vỏ hoặc khai thác khi cây đã đủ tuổi, đủ độ dày và đạt lượng tinh dầu tốt nhất. Những cây quế non thường được giữ lại để tiếp tục phát triển thay vì thu hoạch sớm. Chính cách làm này giúp Quế Trà Leng giữ được chất lượng ổn định suốt nhiều năm qua.
Việc không khai thác ồ ạt cũng góp phần bảo vệ hệ sinh thái rừng vùng cao. Các rừng quế tại Trà Leng hiện chủ yếu được trồng xen dưới tán rừng tự nhiên, vừa tạo sinh kế vừa giữ độ che phủ cho đất và nguồn nước đầu nguồn.
Hiện nay, địa phương cũng đang khuyến khích người dân chuyển từ bán quế nguyên liệu sang chế biến sâu như tinh dầu quế, bột quế, nhang quế và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ quế. Hướng đi này giúp nâng cao giá trị kinh tế mà không cần tăng sản lượng khai thác quá mức. Đối với người dân Trà Leng, giữ rừng quế không chỉ để bán quế hôm nay, mà còn để giữ đất, giữ nước và giữ sinh kế lâu dài cho cả cộng đồng vùng cao.
Quế Trà Leng - Hướng phát triển thương hiệu quế Việt Nam
Với chỉ dẫn địa lý được bảo hộ từ năm 2011 cùng chứng nhận OCOP, Quế Trà Leng đang dần khẳng định vị thế trên thị trường nông sản đặc sản.
Đặc biệt, thương hiệu Mountain Harvest đang góp phần đưa các sản phẩm quế từ vùng cao tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại và người tiêu dùng quốc tế.
Tuy nhiên, điều làm nên giá trị lớn nhất của quế Trà Leng không chỉ nằm ở thương mại. Đó còn là câu chuyện về cách người dân vùng cao giữ rừng, giữ đất và giữ lại hương thơm của đại ngàn qua từng lớp vỏ quế.
TƯỜNG VI
