Cây quế của cha

Tháng 4, 2026 · Trà Leng

Trên những sườn đồi của xã Trà Leng, ở độ cao gần 1.500m so với mực nước biển, cây quế đã gắn bó với người Ca Dong từ nhiều đời nay. Không chỉ là cây kinh tế, quế Trà Leng là "của để dành" — tài sản mà cha mẹ trồng cho con, ông bà trồng cho cháu, theo nhịp sống chậm rãi của núi rừng.

Người Ca Dong có câu nói truyền miệng: "Trồng quế như nuôi con — phải kiên nhẫn, phải chờ đợi, phải tin rằng một ngày nó sẽ lớn khôn." Và thực tế, một cây quế cần 15 đến 20 năm để đạt đủ tuổi khai thác. Khoảng thời gian ấy, đủ để một đứa trẻ lớn lên, đi học, lập gia đình — và nhận về từ cha mẹ rừng quế như một phần di sản.

Ama B’Nướch, 72 tuổi, là một trong những người già nhất thôn 2. Ông kể rằng đời cha ông đã trồng quế, và ông tiếp tục trồng cho đời con. Khi con trai út đến tuổi cưới, ông dắt con lên đồi quế phía sau nhà. Hàng trăm cây quế đã cao quá đầu người, vỏ dày, thơm nồng. Ông chỉ tay và bảo: "Của bây trời của con đây."

Đó không chỉ là một câu nói. Đó là triết lý sống của người Ca Dong — cho đi bằng cách trồng trước, để thế hệ sau có nguồn sống. Rừng quế không thuộc về một người, mà thuộc về cả dòng tộc, cả cộng đồng.

Vùng quế Trà Leng nằm trong vùng chỉ dẫn địa lý "Quế Trà My" được bảo hộ từ tháng 10/2011. Ở độ cao 1.500m, biên độ nhiệt ngày đêm lớn, sương mù bao phủ quanh năm — điều kiện lý tưởng để quế phát triển chậm nhưng cho vỏ dày, hàm lượng tinh dầu cao. Đây là lý do quế Trà Leng luôn được đánh giá cao hơn quế vùng thấp.

Mỗi vụ thu hoạch quế là một sự kiện của cả thôn. Người Ca Dong không khai thác quế theo kiểu công nghiệp — họ chọn từng cây đủ tuổi, bóc vỏ cẩn thận, phơi khô theo phương pháp truyền thống. Vỏ quế sau khi phơi được cuộn lại thành ống, xếp ngay ngắn trên gác bếp, chờ thương lái đến mua hoặc mang xuống chợ phiên.

Thế hệ trẻ Ca Dong ngày nay vẫn giữ truyền thống trồng quế, nhưng cũng bắt đầu tiếp cận thị trường theo cách mới. Một số hộ gia đình đã liên kết với doanh nghiệp chế biến, sản xuất tinh dầu quế, bột quế và các sản phẩm OCOP. Mountain Harvest — thương hiệu nông sản sạch từ vùng cao — đang giúp đưa quế Trà Leng đến tay người tiêu dùng thành thị.

"Ngày trước, quế chỉ bán thô cho thương lái. Giờ con cháu biết làm tinh dầu, biết đóng gói đẹp, bán trên mạng. Cha ông trồng quế để dành, bây giờ quế không chỉ để dành nữa — quế đi xa hơn rồi," bà Y Hoa, 58 tuổi, thôn 3 chia sẻ.