Giữa núi rừng Trà Leng, bên cạnh tiếng cồng chiêng, những tấm thổ cẩm hay hương quế lan tỏa trong gió, rượu cần từ lâu đã trở thành một phần của đời sống văn hóa đồng bào Ca Dong, Xơ Đăng và Mơ Nông. Mỗi ché rượu được mở trong những dịp quan trọng đều mang theo câu chuyện về sự đoàn kết, lòng hiếu khách và những giá trị cộng đồng đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Đối với người dân Trà Leng, rượu cần không đơn thuần là một thức uống truyền thống. Đó là biểu tượng của sự sum họp, là lời chào dành cho khách phương xa và là chất men kết nối con người trong những ngày hội của bản làng.
Hương men được gìn giữ từ kinh nghiệm của nhiều thế hệ
Để tạo nên một ché rượu cần, người dân Trà Leng sử dụng những nguyên liệu quen thuộc của núi rừng như gạo, nếp hoặc sắn, kết hợp với men lá được làm từ nhiều loại cây rừng bản địa. Mỗi gia đình thường có bí quyết riêng trong việc lựa chọn nguyên liệu và phối trộn men, tạo nên hương vị đặc trưng được truyền lại từ cha mẹ cho con cháu.
Sau khi nấu chín, nguyên liệu được trộn đều với men rồi ủ trong các ché đất trong một khoảng thời gian nhất định. Quá trình lên men diễn ra hoàn toàn tự nhiên, chịu ảnh hưởng bởi nhiệt độ, độ ẩm và kinh nghiệm của người làm rượu. Chính sự kiên nhẫn và tỉ mỉ trong từng công đoạn đã tạo nên vị rượu dịu, thơm và mang hương đặc trưng của núi rừng Trà Leng.
Nghề làm rượu cần vì thế cũng trở thành một phần trong tri thức bản địa của cộng đồng. Mỗi ché rượu là kết quả của sự am hiểu thiên nhiên, sự khéo léo trong chế biến và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Ché rượu cần là trung tâm của những ngày hội bản làng
Trong các lễ hội truyền thống, lễ mừng lúa mới, lễ cưới, lễ dựng nhà hay những dịp đón khách quý, ché rượu cần luôn được đặt ở vị trí trang trọng. Mọi người cùng quây quần bên ché rượu, cùng uống chung những cần tre dài, cùng trò chuyện, hát dân ca và hòa mình trong tiếng cồng chiêng vang vọng giữa núi rừng.
Hình ảnh nhiều người cùng uống từ một ché rượu thể hiện tinh thần gắn bó, sẻ chia và bình đẳng trong cộng đồng. Không phân biệt tuổi tác hay địa vị, mọi người đều cùng nâng cần rượu như một lời chúc cho sức khỏe, mùa màng thuận lợi và cuộc sống bình yên.
Đối với đồng bào vùng cao, việc mời khách uống rượu cần còn là cách thể hiện sự hiếu khách và tôn trọng. Khi khách cùng uống chung một ché rượu với chủ nhà cũng đồng nghĩa với việc trở thành người bạn, cùng chia sẻ niềm vui và sự gắn kết của cộng đồng. Bởi vậy, trong nhiều lễ hội văn hóa tại Trà Leng, rượu cần luôn xuất hiện như một nét đẹp truyền thống góp phần tạo nên không khí đầm ấm và giàu bản sắc.
Gìn giữ hương men truyền thống trong phát triển du lịch cộng đồng
Cùng với định hướng phát triển du lịch cộng đồng, rượu cần ngày càng trở thành một trải nghiệm văn hóa được nhiều du khách quan tâm khi đến Trà Leng. Thay vì chỉ thưởng thức hương vị của thức uống truyền thống, du khách còn có cơ hội tìm hiểu quy trình làm men lá, cách ủ rượu và ý nghĩa của từng nghi lễ gắn với ché rượu cần.
Trong các sự kiện văn hóa và Lễ hội Hương Quế Trà Leng, hình ảnh ché rượu cần đặt giữa không gian cồng chiêng, thổ cẩm và các sản vật địa phương đã góp phần giới thiệu bản sắc vùng cao đến với đông đảo người dân và du khách. Đây cũng là cách để những giá trị văn hóa được lan tỏa thông qua những trải nghiệm gần gũi và chân thực.
Việc gìn giữ nghề làm rượu cần không chỉ góp phần bảo tồn một nét đẹp truyền thống mà còn mở ra cơ hội phát triển các sản phẩm du lịch mang đậm dấu ấn địa phương. Khi văn hóa trở thành nền tảng cho phát triển bền vững, mỗi ché rượu cần sẽ tiếp tục kể câu chuyện về con người Trà Leng – chân thành, mến khách và luôn gìn giữ những giá trị đã được vun đắp từ bao đời.
