Tại vùng đất sương phủ Trà Leng thuộc Quảng Nam cũ cây quế mang một ý nghĩa vượt xa ranh giới của một loại nông sản sinh kế thông thường. Loài cây vươn mình giữa đại ngàn này đã thấm đẫm vào đời sống tâm linh phong tục tập quán cùng vô vàn câu chuyện được đồng bào Ca Dong, Xê Đăng và Mơ Nông trân trọng giữ gìn từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Dưới tán lá xanh thẫm là những ký ức vô giá về nguồn cội về tình mẫu tử thiêng liêng và cả những tín ngưỡng răn dạy con người phải biết trân quý những giá trị của mẹ thiên nhiên.
Khởi nguồn báu vật do thần rừng ban tặng cho bản làng
Ký ức của các già làng nơi đỉnh núi Ngọc Linh luôn in đậm những trang sử truyền khẩu về thuở hồng hoang lập bản lập mường. Ngày ấy cây quế vốn dĩ sinh sôi âm thầm tựa một loài cỏ hoang dại ẩn mình sâu trong những vạt rừng già nguyên sinh. Giữa muôn vàn khó khăn của cuộc sống hoang sơ tổ tiên người bản địa đã tình cờ phát hiện ra một loại vỏ cây sần sùi tỏa ra thứ hương thơm nồng ấm lạ kỳ và mang sức mạnh xoa dịu những cơn bạo bệnh.
Nhận thức được giá trị trân quý ấy những người mở cõi đã cẩn thận bứng từng mầm xanh từ rừng thẳm mang về ươm trồng ngay trong mảnh vườn nhà. Trải qua lớp lớp thời gian và bao thăng trầm của lịch sử từ vài gốc cây nhỏ bé ban đầu đã vươn mình rễ bám sâu vào lòng đất mẹ tạo thành những ngọn đồi ngút ngàn che chắn bão giông cho buôn làng. Giờ đây bất cứ người dân miền núi nào cũng tự hào tôn vinh loài cây đầy sức sống này như một viên ngọc vô giá mà đại ngàn đã ưu ái ban tặng để bảo bọc con người.
Tình yêu thương kết tinh thành thứ của để dành thiêng liêng
Trong đời sống tinh thần của người dân Trà Leng có một nét đẹp văn hóa vô cùng độc đáo lưu truyền qua hàng trăm mùa rẫy nhằm ngợi ca tình yêu thương vô bờ bến của bậc sinh thành. Đồng bào luôn tâm niệm rằng cây quế chính là thứ của hồi môn quý giá nhất mang theo muôn vàn hy vọng và lời chúc phúc dồi dào gửi gắm đến thế hệ tương lai. Ngay từ khoảnh khắc một sinh linh bé bỏng cất tiếng khóc chào đời người cha sẽ lặng lẽ cắp cuốc lên đồi ươm xuống lớp đất mùn một vạt quế non xanh mướt.
Những mầm cây ấy sẽ hiên ngang tắm nắng gội mưa âm thầm lớn lên song hành cùng những năm tháng tuổi thơ êm đềm của bầy trẻ nhỏ. Cho đến ngày những đứa con đủ lông đủ cánh quyết định ra ở riêng cha mẹ sẽ dắt tay chúng lên đồi trao lại toàn bộ rẫy quế bạt ngàn làm bệ phóng vững chắc để tự tin bước vào cuộc đời mới. Câu nói truyền miệng của người Ca Dong luôn khắc cốt ghi tâm rằng đời cha mẹ cặm cụi vun trồng để dành lại thân quế cho đời con và một khi nắm giữ đồi quế trong tay thì con người ta đã có trọn vẹn cả một bầu trời no ấm.
Tín ngưỡng bảo vệ vạn vật và bóng dáng những cụ quế cổ thụ
Văn hóa tín ngưỡng của đồng bào vùng cao luôn đặt trọn niềm tin vào sự hiển linh của các vị thần cai quản từng ngọn núi con suối và mảng rừng thiêng. Họ vinh danh cây quế bằng một sự tôn kính tuyệt đối khi tin rằng dưới lớp vỏ xù xì kia không đơn thuần là những thớ gỗ vô tri mà còn dung chứa cả phần hồn phách thiêng liêng của đất trời. Ý thức bảo vệ tự nhiên được thể hiện qua hành động chỉ tước lấy vỏ mưu sinh từ những thân cây đã phát triển đến độ trưởng thành hoàn hảo.
Đồng bào luôn dành một sự kiêng dè và kính úy sâu sắc đối với những cụ quế cổ thụ sở hữu tuổi đời lên đến hàng trăm năm sừng sững bám trụ qua bao thế hệ. Việc bảo tồn những thân cây mang tính biểu tượng này cùng toàn bộ hệ sinh thái rừng đầu nguồn đã được chính thức hóa thành những điều luật thép trong hương ước của từng bản làng. Bất cứ cá nhân nào dám chà đạp lên quy tắc chung băm bổ rừng già hay khai thác tận diệt bừa bãi đều sẽ phải cúi đầu gánh chịu những hình phạt nghiêm khắc nhất từ hội đồng già làng nhằm răn đe giữ gìn màu xanh cho muôn đời sau.
