Trong nhiều năm, cây quế gắn liền với sinh kế của người dân Trà Leng chủ yếu thông qua việc trồng, chăm sóc và khai thác vỏ quế. Khi đến kỳ thu hoạch, phần lớn sản phẩm được bán dưới dạng nguyên liệu, còn nhiều bộ phận khác của cây như lá, cành hay gỗ ít được khai thác hết giá trị.
Những năm gần đây, cùng với định hướng phát triển vùng quế theo hướng bền vững, câu chuyện về cây quế đã bắt đầu bước sang một giai đoạn mới. Thay vì chỉ tạo ra nguồn thu từ sản phẩm thô, cây quế đang mở ra nhiều nghề nghiệp mới, nhiều cơ hội việc làm mới và từng bước hình thành chuỗi giá trị gắn với chế biến, du lịch, thủ công mỹ nghệ và kinh tế xanh.
Khi cây quế tạo ra nhiều sinh kế hơn cho người dân
Nếu trước đây người trồng quế chủ yếu chờ đến mùa bóc vỏ để bán cho thương lái thì hiện nay, tư duy khai thác đã có nhiều thay đổi. Mỗi bộ phận của cây đều được nhìn nhận như một nguồn nguyên liệu có thể tạo ra giá trị mới.
Lá quế và cành quế sau khi tỉa được thu gom để phục vụ chưng cất tinh dầu. Đây là công việc đòi hỏi người lao động am hiểu quy trình thu hái, bảo quản nguyên liệu và vận hành hệ thống chưng cất. Từ đó, một nghề mới dần hình thành bên cạnh nghề trồng quế truyền thống.
Khi nhu cầu chế biến tăng lên, người dân cũng có thêm cơ hội tham gia vào các công đoạn sơ chế, phân loại nguyên liệu, đóng gói và bảo quản sản phẩm. Chuỗi công việc được mở rộng giúp tạo thêm thu nhập cho nhiều hộ gia đình, đặc biệt trong những thời điểm chưa đến mùa khai thác vỏ quế.
Bên cạnh đó, việc phát triển các sản phẩm từ quế như tinh dầu, bột quế, quế thanh, trà quế hay các sản phẩm OCOP cũng kéo theo nhu cầu về thiết kế bao bì, xây dựng thương hiệu, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm. Đây là những lĩnh vực trước đây gần như chưa xuất hiện tại vùng quế Trà Leng.
Từ người trồng quế đến người làm du lịch và thủ công
Trong định hướng phát triển của Trà Leng, vùng quế đang được xây dựng trở thành không gian văn hóa và du lịch trải nghiệm. Điều đó mở ra thêm nhiều nghề mới gắn với việc giới thiệu sản phẩm, hướng dẫn du khách tham quan vùng quế, kể những câu chuyện về lịch sử, văn hóa và tập quán canh tác của đồng bào địa phương.
Những người từng chỉ quen với công việc trên nương rẫy nay có cơ hội trở thành người hướng dẫn trải nghiệm, giới thiệu sản phẩm đặc trưng hay trực tiếp tham gia các phiên chợ quế và các sự kiện quảng bá địa phương.
Song song với đó là sự phát triển của các sản phẩm thủ công từ gỗ quế. Sau khi thu hoạch, phần thân cây có thể được chế tác thành đồ lưu niệm, vật phẩm trang trí hoặc các sản phẩm mang giá trị văn hóa. Đây là hướng phát triển đang được địa phương quan tâm nhằm tận dụng tối đa nguồn nguyên liệu và nâng cao giá trị của cây quế.
Việc kết hợp với các làng nghề truyền thống cũng mở ra khả năng hình thành những nghề thủ công mới, nơi giá trị của cây quế được thể hiện qua bàn tay sáng tạo của người thợ.
Chuỗi giá trị hoàn chỉnh là tương lai của vùng quế Trà Leng
Để những nghề mới thực sự phát triển, điều quan trọng không nằm ở việc bán được nhiều quế hơn mà là xây dựng được một chuỗi giá trị hoàn chỉnh.
Thời gian qua, Trà Leng đã tăng cường kết nối với các nhà khoa học, doanh nghiệp và các đơn vị nghiên cứu nhằm từng bước nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu. Việc nghiên cứu nguồn gốc dược liệu, phát triển sản phẩm chế biến sâu, ứng dụng khoa học công nghệ và mở rộng thị trường đang tạo nền tảng cho sự chuyển dịch từ sản xuất nguyên liệu sang phát triển kinh tế giá trị cao.
Khi cây quế được khai thác toàn diện, nhiều nghề nghiệp mới sẽ tiếp tục xuất hiện. Người dân có thể tham gia từ khâu sản xuất giống, chăm sóc vùng nguyên liệu, chế biến tinh dầu, phát triển sản phẩm OCOP, thương mại điện tử, quảng bá du lịch cho đến các hoạt động sáng tạo gắn với văn hóa bản địa. Đó là con đường giúp giá trị của cây quế ở lại nhiều hơn với chính vùng đất đã nuôi dưỡng nó.
Đối với Trà Leng, tương lai của cây quế không chỉ được đo bằng diện tích trồng hay sản lượng thu hoạch. Giá trị lớn hơn nằm ở việc cây quế đang trở thành nền tảng để hình thành những nghề mới, tạo thêm việc làm, giữ chân người lao động ở quê hương và góp phần xây dựng một nền kinh tế xanh dựa trên tài nguyên bản địa. Khi mỗi bộ phận của cây quế đều được khai thác hiệu quả và mỗi người dân đều có cơ hội tham gia vào chuỗi giá trị ấy, vùng quế Trà Leng sẽ từng bước phát triển bền vững, mang lại sinh kế lâu dài cho cộng đồng và khẳng định vị thế của mình trên bản đồ dược liệu Việt Nam.
