Mỗi độ cuối năm, khi những triền núi Ngọc Linh khoác lên mình sắc vàng óng của mùa lúa chín, bản làng người Ca Dong ở Trà Leng lại rộn ràng bước vào lễ mừng lúa mới. Đây là nghi lễ thiêng liêng đã ăn sâu vào đời sống tinh thần của đồng bào từ bao đời nay.
Không ồn ào, náo nhiệt như những lễ hội miền xuôi, lễ mừng lúa mới của người Ca Dong mang vẻ đẹp trầm mặc, linh thiêng và đậm hơi thở của núi rừng. Đó là khoảnh khắc con người cúi mình trước thiên nhiên, trước Yang - đấng tối linh của đại ngàn, để tạ ơn mùa màng no đủ và cầu mong những vụ rẫy tiếp theo được bình yên, tươi tốt.
Giữa mây núi bảng lảng của Trà Leng, mùa lúa chín hiện lên như một bức tranh nguyên sơ. Những người phụ nữ Ca Dong trong trang phục thổ cẩm đen đỏ nổi bật lặng lẽ lên rẫy từ sáng sớm. Trên lưng họ là chiếc gùi đan bằng tre đã theo mình qua bao mùa rẫy. Đôi bàn tay thoăn thoắt gom từng bông lúa nặng hạt, nâng niu như giữ lấy linh hồn của đất trời.
Với người Ca Dong, hạt lúa không chỉ là lương thực nuôi sống con người mà còn là món quà thiêng do thần linh ban tặng. Bởi thế, những bông lúa đẹp nhất, chắc hạt nhất luôn được lựa riêng để dâng cúng trong ngày lễ trọng. Giữa đại ngàn mênh mang, nghi lễ ấy mang theo niềm tin mộc mạc nhưng sâu sắc về sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên.
Khi mặt trời khuất dần sau những dãy núi, ngôi nhà gỗ truyền thống của bản làng bắt đầu đỏ lửa. Trong ánh sáng bập bùng và mùi thơm của cơm mới, nghi thức cúng mừng lúa mới được cử hành trang nghiêm. Trên những chiếc mẹt tre là lễ vật được chuẩn bị chu đáo: heo hiến sinh, gà luộc, cá suối, rau rừng, cơm lam, rượu cần… tất cả đều là sản vật kết tinh từ nương rẫy và núi rừng Trà Leng.
Già làng, người giữ hồn văn hóa của buôn làng, chậm rãi cất lời khấn. Giọng nói trầm đục vang lên giữa không gian tĩnh lặng như hòa vào tiếng núi rừng xa thẳm. Trên tay ông là nhành lá dài nhúng vào rượu cần rồi nhẹ nhàng vẩy lên lễ vật và mọi người xung quanh, như một nghi thức thanh tẩy linh thiêng để mời Yang về chứng giám lòng thành của dân bản.
Lời khấn không cầu giàu sang phú quý. Người Ca Dong chỉ mong mưa thuận gió hòa, lúa không sâu bệnh, thú rừng không phá nương, trẻ con khỏe mạnh, người già bình an, kho lúa năm sau tiếp tục đầy ắp. Những ước vọng giản dị ấy, qua bao thế hệ, vẫn nguyên vẹn như hơi thở của đại ngàn.
Sau phần lễ là phần hội, nơi bản làng thực sự chìm trong men say của niềm vui đoàn tụ. Tiếng cồng chiêng vang vọng giữa núi rừng Ngọc Linh, ngân dài như tiếng gọi từ ngàn xưa vọng về. Thanh niên nam nữ nắm tay nhau trong điệu múa truyền thống, tiếng cười hòa cùng men rượu cần làm ấm cả đêm sương vùng cao.
Bên những mâm cơm mới trải trên lá rừng, người ta kể cho nhau nghe chuyện mùa màng, chuyện cưới hỏi, chuyện những đứa trẻ đã lớn lên sau một mùa rẫy. Trong khoảnh khắc ấy, lễ mừng lúa mới không còn là một nghi thức đơn thuần mà trở thành sợi dây gắn kết cộng đồng, nơi con người tìm thấy sự bình yên và cội nguồn văn hóa của mình.
Giữa nhịp sống hiện đại đang len dần vào các bản làng miền núi, lễ mừng lúa mới của người Ca Dong vẫn được gìn giữ như một báu vật tinh thần của đại ngàn Trà Leng. Tiếng cồng chiêng vẫn vang lên mỗi mùa lúa chín, khói bếp vẫn quyện dưới mái nhà gỗ, và những lời khấn Yang vẫn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác như một minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa Ca Dong giữa đại ngàn Ngọc Linh.
