Quế Trà Leng từ lâu đã được biết đến là một trong những vùng nguyên liệu quan trọng của quế Trà My - sản phẩm đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý và được đánh giá cao về chất lượng. Điều kiện khí hậu, độ cao, thổ nhưỡng cùng hệ sinh thái rừng đã tạo nên hương thơm đặc trưng và hàm lượng tinh dầu khác biệt của cây quế nơi đây.
Tuy nhiên, giá trị kinh tế mà người trồng quế nhận được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng vốn có. Phần lớn sản lượng quế hiện nay vẫn được tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu, trong khi nhiều công đoạn tạo ra giá trị gia tăng lại diễn ra ở những địa phương khác. Đây là bài toán đặt ra cho quá trình phát triển vùng quế Trà Leng trong giai đoạn mới: làm thế nào để cây quế trở thành nền tảng của một chuỗi giá trị hoàn chỉnh, mang lại lợi ích bền vững cho người dân địa phương.
Chế biến sâu là hướng đi tạo giá trị gia tăng
Trong kinh tế nông nghiệp hiện đại, giá trị của một sản phẩm không chỉ được quyết định bởi sản lượng mà còn phụ thuộc vào mức độ chế biến sau thu hoạch. Đối với cây quế cũng vậy, giá trị kinh tế sẽ tăng lên đáng kể nếu nguyên liệu được chuyển hóa thành các sản phẩm có hàm lượng khoa học và công nghệ cao.
Ngoài vỏ quế, nhiều bộ phận khác của cây như lá, cành và gỗ đều có thể được khai thác để tạo ra các sản phẩm phục vụ nhiều lĩnh vực khác nhau. Tinh dầu quế được ứng dụng trong công nghiệp hương liệu, mỹ phẩm, chăm sóc sức khỏe và thực phẩm. Gỗ quế có thể trở thành nguyên liệu cho các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, quà tặng hoặc đồ trang trí mang bản sắc địa phương. Bột quế, quế thanh và các sản phẩm chế biến cũng mở ra nhiều cơ hội tiếp cận thị trường tiêu dùng trong nước và quốc tế.
Việc phát triển các sản phẩm chế biến sâu giúp nâng cao hiệu quả sử dụng toàn bộ cây quế, giảm lượng nguyên liệu bị bỏ phí sau thu hoạch và gia tăng giá trị trên cùng một đơn vị diện tích canh tác.
Khoa học là nền tảng để xây dựng thương hiệu bền vững
Một thương hiệu nông sản muốn phát triển lâu dài cần được xây dựng trên cơ sở khoa học. Đối với Quế Trà Leng, việc nghiên cứu về nguồn gen, thành phần hoạt chất, hàm lượng tinh dầu và đặc tính sinh học của vùng nguyên liệu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Các dữ liệu khoa học sẽ giúp xác định những giá trị khác biệt của quế Trà Leng so với các vùng sản xuất khác, đồng thời tạo cơ sở cho việc xây dựng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển thương hiệu. Đây cũng là yêu cầu ngày càng phổ biến đối với nhiều thị trường xuất khẩu, nơi người tiêu dùng quan tâm đến tính minh bạch của sản phẩm và quy trình sản xuất.
Bên cạnh đó, việc phát triển vùng nguyên liệu theo hướng hữu cơ, kiểm soát chất lượng từ khâu giống, trồng, chăm sóc đến thu hoạch sẽ góp phần nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm. Khi chất lượng được chuẩn hóa, quế Trà Leng sẽ có nhiều cơ hội tham gia vào các chuỗi cung ứng có giá trị cao hơn thay vì chỉ cung cấp nguyên liệu thô.
Liên kết chuỗi giá trị để người trồng quế hưởng lợi nhiều hơn
Sự phát triển của vùng quế không thể dựa vào từng hộ sản xuất riêng lẻ. Một chuỗi giá trị bền vững cần có sự tham gia của người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, các viện nghiên cứu và cơ quan quản lý.
Người trồng quế là chủ thể tạo ra vùng nguyên liệu. Doanh nghiệp giữ vai trò đầu tư công nghệ chế biến, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường. Các đơn vị nghiên cứu hỗ trợ về khoa học, tiêu chuẩn chất lượng và đổi mới công nghệ. Chính quyền địa phương tạo điều kiện về quy hoạch vùng nguyên liệu, hạ tầng và chính sách phát triển.
Khi các mắt xích này được kết nối đồng bộ, giá trị tạo ra sẽ được phân bổ hợp lý hơn trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Người dân sẽ không chỉ bán nguyên liệu mà còn có cơ hội tham gia vào nhiều khâu khác như sơ chế, chế biến, phát triển sản phẩm và dịch vụ gắn với cây quế.
Quế Trà Leng có thể trở thành biểu tượng của kinh tế xanh
Xu hướng phát triển hiện nay không còn xem cây quế đơn thuần là một loại cây lâm nghiệp. Tại nhiều quốc gia, những vùng nguyên liệu đặc sản đã được phát triển thành hệ sinh thái kinh tế, kết hợp giữa nông nghiệp, chế biến, du lịch, chăm sóc sức khỏe và văn hóa.
Đối với Trà Leng, đây cũng là hướng đi nhiều triển vọng. Những cánh rừng quế có thể trở thành điểm đến trải nghiệm; các sản phẩm OCOP từ quế góp phần quảng bá bản sắc địa phương; tinh dầu quế, sản phẩm chăm sóc sức khỏe và quà tặng lưu niệm giúp mở rộng giá trị của cây quế ra nhiều lĩnh vực khác nhau.
Khi cây quế được phát triển theo chuỗi giá trị hoàn chỉnh, lợi ích sẽ không dừng lại ở tăng trưởng kinh tế. Người dân có thêm động lực để giữ rừng, bảo tồn nguồn gen, phát triển vùng nguyên liệu bền vững và gìn giữ những tri thức bản địa đã được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Đưa Quế Trà Leng vượt ra khỏi vai trò của một sản phẩm nguyên liệu là một hành trình dài, đòi hỏi sự đồng hành của khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Khi giá trị của cây quế được tạo dựng từ chất lượng, đổi mới sáng tạo và liên kết chuỗi, Trà Leng sẽ có thêm nền tảng để phát triển kinh tế xanh, nâng cao thu nhập cho người dân và từng bước khẳng định vị thế của mình trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.
