Trong những ngôi nhà gỗ nằm sâu giữa núi rừng Trà Leng, người Ca Dong vẫn lưu giữ nhiều phong tục đã tồn tại từ bao đời nay. Cuộc sống nơi đây diễn ra chậm rãi theo nhịp của núi rừng, từ bữa ăn thường ngày, cách cất giữ lúa cho đến những nghi lễ cúng thần linh.
Bước vào gian bếp của người Ca Dong, điều dễ bắt gặp nhất là những phần thịt được treo kín trên gác bếp. Đó có thể là thịt thú rừng, cá suối hay chim săn được sau những chuyến đi rừng. Khói bếp cháy quanh năm khiến thịt khô dần để dùng lâu ngày. Với đồng bào nơi đây, những con vật săn được không chỉ là thức ăn mà còn được xem như lộc của núi rừng ban tặng.
Chính vì vậy, người Ca Dong không có thói quen mua bán thú săn. Nếu săn được con vật lớn, họ sẽ chia cho cả làng cùng ăn. Nhà này mang sang cho nhà kia một ít, người già hay trẻ nhỏ đều có phần. Trong suy nghĩ của họ, những gì núi rừng ban cho cần được sẻ chia để bản làng luôn gắn bó và đủ đầy.
Không chỉ giữ nếp sống cộng đồng, người Ca Dong còn rất coi trọng hạt lúa. Sau mùa thu hoạch, lúa nếp được cất cẩn thận trên gác nhà hoặc trong kho lúa riêng. Họ tin rằng hạt lúa có linh hồn nên không ai tùy tiện lấy xuống. Chỉ vào những dịp quan trọng như lễ cúng hay ngày đặc biệt, gia chủ mới lên kho lấy lúa xuống giã gạo.
Từ hạt nếp mới ấy, người ta cho vào ống nứa để nấu cơm lam dâng cúng thần linh. Mâm cúng của người Ca Dong rất giản dị, có gì thì cúng nấy. Khi là ít rau rừng, khi là vài miếng thịt săn được, lúc khác chỉ có cơm nếp, trầu và lá cây hái quanh nhà. Nhưng với họ, điều quan trọng nhất không nằm ở lễ vật nhiều hay ít mà ở sự thành tâm dành cho Yang và tổ tiên.
Một điều rất đặc biệt là trong các lễ cúng của người Ca Dong không sử dụng nhang như dưới xuôi. Họ quan niệm rằng thần linh không cần khói hương mà chỉ nhìn vào lòng thành của con người. Vì vậy, không gian cúng thường rất yên tĩnh, chỉ còn tiếng khấn vang đều bên ánh lửa bập bùng.
Khi hành lễ, người chủ lễ sẽ gập hai tay, đưa lên ngang đầu, các ngón tay bẻ vào đầu phát ra âm thanh kêu rắc là được thần linh chấp nhận. Đó là động tác đã có từ rất lâu trong đời sống tín ngưỡng của người Ca Dong. Người già trong làng cho rằng nếu không lạy đúng cách thì thần linh sẽ chưa chấp nhận lời khấn.
Ngay cả cách dùng thuốc lá của đồng bào nơi đây cũng khác với nhiều nơi khác. Thuốc lá được trồng trên nương, sau khi phơi khô sẽ được giã nhuyễn rồi ngậm trong miệng, sau đó nhả bã ra chứ không đốt lên để hút. Người Ca Dong quan niệm rằng khói thuốc bay sang người khác là điều không nên. Vì vậy, họ chọn cách dùng thuốc nhẹ nhàng hơn để không làm ảnh hưởng đến mọi người xung quanh.
Những phong tục ấy đến nay vẫn còn được gìn giữ trong nhiều gia đình ở Trà Leng. Giữa cuộc sống hiện đại đang đổi thay từng ngày, người Ca Dong vẫn âm thầm lưu giữ những điều cũ như giữ lại một phần hồn của núi rừng. Chính những điều giản dị ấy đã tạo nên nét đẹp riêng của bản làng giữa đại ngàn nơi đây.
